Wymagania na I semestr

• Ocena celująca (6):
  • Uczeń biegle i precyzyjnie definiuje wszystkie elementy dzieła muzycznego oraz rodzaje faktury muzycznej, posługując się poprawną terminologią, w tym włoskimi określeniami.
  • Samodzielnie i bezbłędnie rozpoznaje ze słuchu i na podstawie materiałów wizualnych wszystkie omawiane instrumenty, głosy ludzkie oraz składy wykonawcze.
  • Samodzielnie analizuje i porównuje brzmienie poszczególnych instrumentów i zespołów, wskazując na ich rolę w utworze.
  • Wykazuje się szeroką wiedzą na temat zawodów związanych z muzyką, potrafi szczegółowo scharakteryzować specyfikę ich pracy.
  • Aktywnie uczestniczy w lekcjach, inicjuje dyskusje i wykazuje się dużą samodzielnością w poszerzaniu wiedzy, np. korzystając z zasobów internetowych.
• Ocena bardzo dobra (5):
  • Uczeń sprawnie definiuje elementy dzieła muzycznego i rodzaje faktury, swobodnie posługując się terminologią muzyczną.
  • Samodzielnie i w zdecydowanej większości poprawnie rozpoznaje ze słuchu i na podstawie ilustracji omawiane instrumenty, głosy i zespoły.
  • Potrafi scharakteryzować i porównać poznane instrumenty oraz składy wykonawcze.
  • Zna i omawia zawody związane z muzyką.
  • Jest aktywny na zajęciach i systematycznie przygotowany.
• Ocena dobra (4):
  • Uczeń poprawnie definiuje większość elementów dzieła muzycznego i rodzaje faktury, stosując podstawową terminologię.
  • Rozpoznaje ze słuchu i na ilustracjach większość omawianych instrumentów, głosów ludzkich i zespołów, czasami z niewielką pomocą nauczyciela.
  • Wymienia i podstawowo charakteryzuje poznane instrumenty i składy wykonawcze.
  • Wymienia zawody związane z muzyką.
  • Uczestniczy w zajęciach, z reguły jest przygotowany.
• Ocena dostateczna (3):
  • Uczeń z pomocą nauczyciela definiuje podstawowe elementy dzieła muzycznego i rodzaje faktury.
  • Rozpoznaje ze słuchu i na ilustracjach najbardziej charakterystyczne instrumenty (np. fortepian, skrzypce, trąbka) i podstawowe składy (np. orkiestra symfoniczna, chór).
  • Wymienia podstawowe grupy instrumentów i typy głosów ludzkich.
  • Wymienia kilka zawodów związanych z muzyką.
  • Wykazuje się podstawowym opanowaniem materiału, wymaga wsparcia i motywacji do pracy.
• Ocena dopuszczająca (2):
  • Uczeń przy znacznej pomocy nauczyciela wymienia niektóre elementy dzieła muzycznego.
  • Rozpoznaje nieliczne, najbardziej popularne instrumenty i składy wykonawcze.
  • Ma trudności z samodzielnym stosowaniem podstawowej terminologii muzycznej.
  • Wykazuje minimalne opanowanie wiedzy, jest bierny na zajęciach.

Wymagania roczne

• Ocena celująca (6):
  • Uczeń spełnia wszystkie wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponadto:
  • Bezbłędnie klasyfikuje i charakteryzuje wszystkie poznane instrumenty, w tym polskie instrumentarium ludowe, przyporządkowując je do właściwych regionów.
  • Samodzielnie analizuje i porównuje różne aparaty wykonawcze, od duetów po orkiestrę symfoniczną, omawiając ich możliwości brzmieniowe i repertuar.
  • Aktywnie wykorzystuje zasoby cyfrowe do poszerzania wiedzy o instrumentach, muzyce ludowej i życiu muzycznym.
  • Wykazuje się wzorową znajomością zasad savoir-vivre'u i potrafi je zastosować w praktyce podczas wydarzeń kulturalnych.
• Ocena bardzo dobra (5):
  • Uczeń opanował w pełni materiał z I semestru oraz:
  • Sprawnie klasyfikuje i charakteryzuje wszystkie poznane w ciągu roku instrumenty, w tym elektryczne, elektroniczne i ludowe.
  • Samodzielnie i poprawnie rozpoznaje ze słuchu i na ilustracjach wszystkie omawiane instrumenty i składy wykonawcze.
  • Swobodnie omawia budowę i skład orkiestry symfonicznej, orkiestry dętej i smyczkowej oraz zespołów kameralnych.
  • Zna i charakteryzuje muzykę swojego regionu.
• Ocena dobra (4):
  • Uczeń opanował materiał z I semestru na ocenę dobrą oraz:
  • Poprawnie klasyfikuje i charakteryzuje większość poznanych instrumentów, w tym ludowych i elektronicznych.
  • Rozpoznaje większość omawianych składów kameralnych i orkiestrowych.
  • Omawia budowę orkiestry symfonicznej, wskazując na rozmieszczenie poszczególnych grup instrumentów.
  • Wymienia polskie instrumenty ludowe i podstawowe cechy muzyki swojego regionu.
• Ocena dostateczna (3):
  • Uczeń opanował materiał z I semestru na ocenę dostateczną oraz:
  • Z pomocą nauczyciela klasyfikuje instrumenty, wymieniając przedstawicieli poszczególnych grup (w tym perkusyjnych, elektronicznych i ludowych).
  • Rozpoznaje podstawowe zespoły kameralne (np. kwartet smyczkowy) i orkiestrowe.
  • Wymienia sekcje instrumentów w orkiestrze symfonicznej.
  • Wymienia kilka polskich instrumentów ludowych.
• Ocena dopuszczająca (2):
  • Uczeń opanował materiał z I semestru na ocenę dopuszczającą oraz:
  • Przy znacznej pomocy nauczyciela wymienia przedstawicieli różnych grup instrumentów.
  • Rozpoznaje orkiestrę symfoniczną i chór.
  • Wykazuje się wyrywkową znajomością materiału z II semestru.

• Definicja – Muzyka to sztuka polegająca na celowym organizowaniu struktur dźwiękowych w czasie.
• Rodzaje muzyki:
  • Sakralna: Przeznaczona do celów kultu religijnego (np. Chorał gregoriański).
  • Świecka: O charakterze pozareligijnym (np. pieśni rycerskie, muzyka dworska).
  • Ludowa: Tradycyjna, przekazywana ustnie (np. oberki, mazurki wiejskie).
• Przykłady:
  • Muzyka sakralna: J.S. Bach – Pasja wg św. Mateusza.
  • Muzyka świecka: W.A. Mozart – Eine kleine Nachtmusik.
  • Muzyka ludowa: Nagrania autentycznych kapel z regionu Podhala.

• Melodyka – element określający linię następstwa dźwięków.
  • Kantylenowa: Śpiewna i płynna (np. F. Chopin – Nokturn Es-dur op. 9 nr 2).
  • Figuracyjna: Oparta na szybkich przebiegach, „ruchliwa” (np. N. Paganini – Kaprys nr 24).
  • Ornamentalna: Bogato zdobiona (np. arie koloraturowe z oper barokowych).
• Rytmika – porządkuje czasowy aspekt utworu.
  • Miarowa: Oparta na regularnym metrum i pulsie (np. Marsz Radetzky'ego).
  • Swobodna: Brak wyraźnego podziału taktowego (np. Chorał gregoriański).
• Przykłady:
  • Rytmika miarowa: J. Strauss – Nad pięknym modrym Dunajem (wyraźny rytm walca).

• Agogika – element muzyczny dotyczący szybkości wykonywania utworu i jej zmian.
• Główne określenia tempa:
  • Wolne: Largo (bardzo szeroko), Adagio (wolno).
  • Umiarkowane: Andante (w tempie kroku), Moderato (umiarkowanie).
  • Szybkie: Allegro (wesoło, szybko), Presto (bardzo szybko).
• Zmiany tempa: Accelerando (przyspieszając), Ritenuto (zwalniając).
• Przykłady:
  • Zmiana tempa: M. Ravel – Bolero (choć tempo jest stałe, narastanie napięcia często mylone jest z przyspieszeniem; dobrym przykładem accelerando jest finał Tańca z szablami A. Chaczaturiana).

• Dynamika – Element określający siłę (głośność) dźwięku.
• Stopnie stałe – piano (p - cicho), forte (f - głośno).
• Zmiany stopniowe – crescendo (coraz głośniej), decrescendo / diminuendo (coraz ciszej).
• Artykulacja – Sposób wydobywania i łączenia dźwięków.
• Legato – Łącząc płynnie dźwięki.
• Staccato – Odrywając dźwięki od siebie, krótko.
• Przykłady:
  • Dynamika: L. van Beethoven – V Symfonia (gwałtowne kontrasty p i f).
  • Artykulacja: W.A. Mozart – Marsz Turecki (wyraźne staccato).

• Kolorystyka (Barwa) – Cecha dźwięku zależna od źródła jego pochodzenia (instrumentu, głosu) oraz składników alikwotowych.
• Harmonika – Element dotyczący współbrzmień dźwięków.
• Konsonans – Współbrzmienie brzmiące zgodnie, dające poczucie odprężenia.
• Dysonans – Współbrzmienie brzmiące ostro, wymagające rozwiązania na konsonans.
• Przykłady:
  • Kolorystyka: B. Britten – The Young Person's Guide to the Orchestra (prezentacja barw różnych instrumentów).
  • Harmonia: J.S. Bach – Preludium C-dur z WTK (harmonika funkcyjna oparta na konsonansach).

• Faktura muzyczna – sposób pionowego i poziomego uporządkowania głosów w utworze.
• Homofonia – jeden głos prowadzi melodię, a pozostałe tworzą akompaniament (np. pieśń z fortepianem).
• Polifonia – kilka głosów jest równouprawnionych, każdy prowadzi własną melodię.
• Przykłady:
  • Homofonia: F. Chopin – Nokturny (wyraźna melodia w prawej ręce i akompaniament w lewej).
  • Polifonia: J.S. Bach – Małe preludia i fugi (równorzędność głosów).

• Kompozytor – Twórca dzieła muzycznego.
• Dyrygent – Kieruje zespołem (orkiestrą, chórem), interpretuje utwór.
• Instrumentalista / Wokalista – Wykonawca odtwarzający zapis nutowy.
• Lutnik – Budowniczy i konserwator instrumentów strunowych.
• Reżyser dźwięku – Odpowiada za techniczną i estetyczną jakość nagrania.

• Zasada klasyfikacji – Do grupy tej zaliczamy instrumenty, w których źródłem dźwięku jest słup powietrza drgający wewnątrz rury, a mechanizm wzbudzający dźwięk jest wykonany z drewna (stroik) lub polega na rozcięciu strumienia powietrza o krawędź otworu (flet). Materiał korpusu (obecnie często metal lub tworzywo) nie decyduje o przynależności do tej grupy.
• Przegląd instrumentów:
  • Flet poprzeczny: Instrument wargowy; posiada jasne, klarowne brzmienie. W orkiestrze pełni często funkcje kolorystyczne i wirtuozowskie.
  • Obój: Instrument ze stroikiem podwójnym; ma charakterystyczne, nieco "nosowe" i przenikliwe brzmienie. Służy do podawania dźwięku a1 podczas strojenia orkiestry.
  • Klarnet: Instrument ze stroikiem pojedynczym; posiada bardzo dużą skalę i szerokie możliwości dynamiczne.
  • Fagot: Najniższy instrument w tej grupie (stroik podwójny); pełni rolę fundamentu basowego w sekcji drzewa.
• Przykłady:
  • Flet: C. Debussy – Popołudnie fauna (słynne solo fletu na początku).
  • Obój: P. Czajkowski – Jezioro łabędzie (temat łabędzia).
  • Klarnet: G. Gershwin – Błękitna rapsodia (słynne glissando na wstępie).
  • Fagot: P. Dukas – Uczeń czarnoksiężnika (charakterystyczny motyw fagotów).

• Zasada klasyfikacji – Instrumenty wykonane z metalu (zazwyczaj mosiądzu), w których ustnik ma kształt kociołka lub lejka. Dźwięk powstaje poprzez drganie warg grającego przyłożonych do ustnika.
• Przegląd instrumentów:
  • Trąbka: Instrument o jasnym, donośnym i przeszywającym brzmieniu. Wykorzystuje wentyle do zmiany wysokości dźwięku.
  • Waltornia (Róg): Posiada lejkowaty ustnik i szeroką czarę głosową; jej brzmienie jest miękkie, szlachetne, potrafi idealnie stapiać się z instrumentami drewnianymi.
  • Puzon: Charakterystyczny ze względu na suwak, który pozwala na płynną zmianę długości rury (i wysokości dźwięku).
  • Tuba: Największy i najniższy instrument dęty blaszany; stanowi podstawę basową orkiestry symfonicznej.
• Przykłady:
  • Trąbka: M. Musorgski – Obrazki z wystawy (część Promenada).
  • Waltornia: R. Strauss – Dyl Sowizdrzał (partia rogów).
  • Puzon: R. Wagner – Cwał Walkirii.
  • Tuba: M. Musorgski – Obrazki z wystawy (część Bydło).

• Specyfika grupy – Instrumenty te łączą mechanizm klawiszowy z systemem dostarczania powietrza (piszczałki lub stroiki przelotowe).
• Przegląd instrumentów:
  • Organy: Największy instrument, zwany "królem instrumentów". Składają się z prospektu (piszczałek), kontuaru (stołu gry z manuałami i pedałem) oraz traktury. Powietrze tłoczone jest przez miechy do wiatrownic.
  • Akordeon: Instrument miechowy; posiada dwa manuały (melodyczny i basowy). Dźwięk powstaje przez drganie metalowych stroików przelotowych pod wpływem ruchu miecha.
  • Fisharmonia: Instrument przypominający małe organy, w którym powietrze pompowane jest stopami wykonawcy.
• Przykłady:
  • Organy: J.S. Bach – Toccata i fuga d-moll.
  • Akordeon: A. Piazzolla – Libertango.

• Zasada klasyfikacji – Instrumenty (chordofony), w których źródłem dźwięku jest struna wprawiana w drgania za pomocą smyczka (pocieranie). Korpus instrumentu pełni rolę rezonatora wzmacniającego dźwięk.
• Przegląd instrumentów (od najwyższego do najniższego):
  • Skrzypce: Najmniejszy instrument z grupy, o najwyższym i najbardziej błyskotliwym brzmieniu. Posiadają cztery struny (g,d1 ,a1 ,e2 ).
  • Altówka: Nieco większa od skrzypiec, o głębszym, ciemniejszym i nieco matowym brzmieniu. Struny (c,g,d1 ,a1 ).
  • Wiolonczela: Instrument o dużej skali, trzymany między kolanami przez siedzącego wykonawcę. Jej brzmienie jest ciepłe, zbliżone do głosu ludzkiego.
  • Kontrabas: Największy i najniższy instrument smyczkowy, o bardzo niskim, potężnym brzmieniu.
• Techniki gry – arco (smyczkiem), pizzicato (szarpanie struny palcem), tremolo, legato.
• Przykłady:
  • Skrzypce: N. Paganini – Kaprys nr 24.
  • Altówka: H. Berlioz – Harold w Italii.
  • Wiolonczela: J.S. Bach – Suity wiolonczelowe.
  • Kontrabas: C. Saint-Saëns – Karnawał zwierząt (część Słoń).

• Zasada klasyfikacji – Dźwięk powstaje poprzez bezpośrednie szarpnięcie struny palcem, paznokciem lub plektronem (piórkiem).
• Przegląd instrumentów:
  • Harfa: Instrument o trójkątnej ramie z 47 strunami i mechanizmem pedałowym służącym do zmiany wysokości dźwięku (przestrajania). Posiada eteryczne, perliste brzmienie.
  • Gitara: Instrument posiadający pudło rezonansowe z otworem i gryf z progami. Najpopularniejsza jest gitara klasyczna z 6 strunami (E,A,d,g,h,e1 ).
  • Klawesyn: Dawny instrument klawiszowy, w którym nacisk na klawisz powoduje szarpnięcie struny przez mechanizm skoczków (piórka). Charakteryzuje się brakiem możliwości różnicowania dynamiki siłą uderzenia w klawisz.
• Przykłady:
  • Harfa: G.F. Händel – Koncert harfowy B-dur.
  • Gitara: Joaquín Rodrigo – Concierto de Aranjuez.
  • Klawesyn: D. Scarlatti – Sonaty klawesynowe.

• Zasada klasyfikacji – Dźwięk powstaje w wyniku uderzenia w strunę mechanizmem młoteczkowym uruchamianym przez klawiaturę.
• Przegląd instrumentów:
  • Fortepian: Instrument o poziomym układzie strun w kształcie skrzydła. Umożliwia płynną zmianę dynamiki (od piano do forte – stąd nazwa pianoforte). Wyposażony w pedały (prawy – przedłużenie brzmienia, lewy – cichsza gra/zmiana barwy).
  • Pianina: Instrument o pionowym układzie strun, zajmujący mniej miejsca, przeznaczony głównie do użytku domowego i szkolnego.
• Budowa wewnętrzna – Rama żeliwna, struny, płyta rezonansowa oraz skomplikowana mechanika młoteczkowa.
• Przykłady:
  • Fortepian: F. Chopin – Etiuda Rewolucyjna.
  • Fortepian: L. van Beethoven – Sonata Księżycowa.

• Definicja – Instrumenty (idiofony lub membranofony), na których można zagrać konkretny dźwięk lub melodię.
• Przegląd instrumentów:
  • Kotły (Timpani): Najważniejsze instrumenty perkusyjne w orkiestrze. Składają się z miedzianego kotła przykrytego membraną, której napięcie (a tym samym wysokość dźwięku) reguluje się za pomocą pedału.
  • Ksylofon: Zespół drewnianych płytek różnej długości, uderzanych pałeczkami. Brzmienie jest twarde, suche i krótkie.
  • Wibrafon: Posiada metalowe płytki i rury rezonansowe z wirującymi klapkami napędzanymi silniczkiem, co daje efekt wibrującego dźwięku.
  • Czelesta: Instrument klawiszowy, w którym młoteczki uderzają w metalowe płytki. Brzmienie jest perliste, przypominające dzwoneczki.
  • Dzwony rurowe: Zawieszone na ramie metalowe rury, w które uderza się specjalnym młotkiem.
• Przykłady:
  • Kotły: L. van Beethoven – IX Symfonia (cz. II – solo kotłów).
  • Czelesta: P. Czajkowski – Dziadek do orzechów (Taniec Cukrowej Wieszczki).
  • Ksylofon: C. Saint-Saëns – Karnawał zwierząt (część Fosylia).

• Definicja – Instrumenty służące głównie do podkreślania rytmu i tworzenia efektów kolorystycznych; ich dźwięk ma stałą, ale nieprecyzyjną wysokość.
• Przegląd instrumentów:
  • Bęben wielki: Największy bęben, o niskim, potężnym i głuchym brzmieniu.
  • Werbel: Posiada metalowe struny (sprężyny) pod dolną membraną, które drgając, nadają mu charakterystyczny, ostry i metaliczny dźwięk.
  • Talerze: Dwie metalowe tarcze uderzane o siebie lub pojedynczy talerz uderzany pałeczką.
  • Trójkąt: Stalowy pręt wygięty w trójkąt, o jasnym, przenikliwym i wysokim brzmieniu.
  • Tam-tam: Rodzaj wielkiego gongu o niskim, groźnym i długo wybrzmiewającym dźwięku.
• Przykłady:
  • Werbel: M. Ravel – Bolero (werbel gra stały rytm przez cały utwór).
  • Trójkąt: F. Liszt – I Koncert fortepianowy Es-dur (często nazywany "koncertem na trójkąt" ze względu na jego rolę).

• Instrumenty elektromechaniczne – Dźwięk powstaje mechanicznie, ale jest wzmacniany elektrycznie.
• Organy Hammonda – Wykorzystują wirujące koła tonowe do generowania dźwięku.
• Instrumenty elektroniczne – Dźwięk jest od początku generowany przez obwody elektroniczne lub oprogramowanie.
• Syntezator – Urządzenie pozwalające na kreowanie nowych barw dźwięku poprzez modyfikację fal dźwiękowych.
• Theremin – Jedyny instrument, na którym gra się bez dotykania go, zmieniając pozycję rąk względem anten.
• Przykłady:
  • Syntezator: Vangelis – Rydwany ognia.
  • Theremin: Muzyka z filmu Dzień, w którym zatrzymała się Ziemia (B. Herrmann).

• Charakterystyka – Instrumenty budowane tradycyjnie przez wiejskich rzemieślników, często unikalne dla konkretnych regionów Polski.
• Przegląd instrumentów:
  • Dudy: Instrument dęty miechowy z workiem na powietrze i piszczałkami (występują m.in. w Wielkopolsce i na Podhalu).
  • Lira korbowa: Instrument strunowy, w którym struny są pocierane przez kręcące się koło (funkcja smyczka).
  • Cymbały: Instrument strunowy uderzany specjalnymi palcatkami (charakterystyczny dla Polski południowo-wschodniej).
  • Burczybas: Rodzaj bębna z pękiem końskiego włosia, który przeciągany rękami wydaje charakterystyczny „burczący" dźwięk (Kaszuby).
  • Diabelskie skrzypce: Instrument perkusyjno-strunowy o charakterze obrzędowym (Kaszuby).
• Przykłady:
  • Nagrania z portalów „Muzyka Tradycyjna" lub archiwów IMiT prezentujące kapele dudziarskie.

Małopolska (w tym Sądecczyzna i Łącko) posiada bogatą tradycję:

• Kapela góralska – tradycyjny małopolski skład: prymas (I skrzypce, melodia) + sekund (skrzypce akordowe, harmonia) + basy góralskie (bas). Trzy instrumenty, trzy role: melodia, harmonia, bas.
• Śpiew "biały" – tradycyjny góralski styl wokalny; otwarte, głośne gardło bez wibracji operowej; głos niosący się echem po górach. Naturalny głos dostosowany do akustyki górskiego krajobrazu.
• Trombita – bardzo długa drewniana trąba (do 4 m); narzędzie sygnalizacji i muzyki w górach. Góralski "telefon" przed erą telekomunikacji.

• Podział głosów – Głosy ludzkie dzielimy ze względu na ich skalę (zakres dźwięków) oraz barwę.
• Głosy żeńskie:
  • Sopran: Najwyższy głos żeński, charakteryzujący się jasną barwą i dużą skalą w górnym rejestrze.
  • Mezzosopran: Głos pośredni między sopranem a altem.
  • Alt: Najniższy głos żeński, o ciemnej i głębokiej barwie.
• Głosy męskie:
  • Tenor: Najwyższy głos męski (śpiewany głosem piersiowym).
  • Baryton: Głos pośredni między tenorem a basem.
  • Bas: Najniższy głos męski, o bardzo niskim i potężnym brzmieniu.
• Przykłady:
  • Sopran: W.A. Mozart – Aria Królowej Nocy z opery Czarodziejski flet.
  • Bas: M. Musorgski – Aria Borysa z opery Borys Godunow.

• Śpiew solowy – Wykonywany przez jedną osobę, często z towarzyszeniem instrumentu (np. fortepianu) lub orkiestry.
• Rodzaje chórów – Zespoły wokalne liczące od kilkunastu do kilkudziesięciu osób, dzielące się na sekcje głosowe.
  • Chór mieszany: Składa się z głosów żeńskich (S, A) i męskich (T, B).
  • Chór jednorodny: Żeński, męski lub chłopięcy.
  • Śpiew a cappella: Wykonywanie muzyki wielogłosowej przez chór bez towarzyszenia żadnych instrumentów.
• Przykłady:
  • A cappella: G.P. da Palestrina – Sicut cervus.
  • Chór mieszany i orkiestra: L. van Beethoven – Oda do radości z IX Symfonii.

• Muzyka kameralna – Przeznaczona do wykonywania w mniejszych pomieszczeniach przez niewielkie zespoły (od 2 do 9 wykonawców), gdzie każdy głos jest prowadzony przez jeden instrument. Duet: Zespół dwóch wykonawców (np. skrzypce i fortepian).
• Trio – Zespół trzech wykonawców. Najpopularniejsze to trio fortepianowe (skrzypce, wiolonczela, fortepian).
• Kwartet – Zespół czterech wykonawców.
• Kwartet smyczkowy – Najważniejszy skład kameralny, w którego skład wchodzą: I skrzypce, II skrzypce, altówka i wiolonczela.
• Przykłady:
  • Kwartet smyczkowy: J. Haydn – Kwartet smyczkowy C-dur Cesarz.
  • Trio fortepianowe: F. Schubert – Trio fortepianowe B-dur.

• Kwintet – Zespół pięciu wykonawców.
• Kwintet dęty drewniany – Flet, obój, klarnet, fagot, waltornia.
• Kwintet fortepianowy – Kwartet smyczkowy + fortepian. Sekstet (6), Septet (7), Oktet (8), Nonet (9): Zespoły o coraz liczniejszym składzie, często łączące instrumenty dęte i smyczkowe.
• Przykłady:
  • Kwintet fortepianowy: R. Schumann – Kwintet fortepianowy Es-dur.
  • Oktet: F. Schubert – Oktet F-dur (na instrumenty smyczkowe i dęte).

• Orkiestra smyczkowa:
  • Skład: Wyłącznie instrumenty z rodziny strunowych smyczkowych: I skrzypce, II skrzypce, altówki, wiolonczele i kontrabasy.
  • Charakterystyka: Posiada niezwykle jednolitą barwę, wielkie możliwości ekspresyjne i dynamiczne (od najcichszego pianissimo po potężne fortissimo).
• Orkiestra dęta:
  • Skład: Dominują instrumenty dęte blaszane i dęte drewniane, uzupełnione o rozbudowaną sekcję perkusyjną.
  • Podział: Wojskowa/Marszowa (głównie instrumenty blaszane i perkusja) oraz Koncertowa/Symphonic Band (szerszy skład z fletami, obojami, klarnetami i saksofonami).

• Orkiestra symfoniczna to największy i najbardziej zróżnicowany zespół instrumentalny, ukształtowany w epoce klasycyzmu i rozbudowany w romantyzmie.
• Podział na sekcje (grupy) – 1. Sekcja smyczkowa: Stanowi fundament orkiestry (ok. 2/3 składu). Rozmieszczona w przedniej części estrady, najbliżej dyrygenta. 2. Sekcja dęta drewniana: Flety, oboje, klarnety, fagoty. Ustawione zazwyczaj w środkowej części, za instrumentami smyczkowymi. 3. Sekcja dęta blaszana: Waltornie, trąbki, puzony, tuba. Umieszczone w tylnej części estrady ze względu na bardzo dużą siłę dźwięku. 4. Sekcja perkusyjna: Kotły oraz pozostałe instrumenty perkusyjne. Znajdują się na samym końcu orkiestry. Rozmieszczenie (plan orkiestry): Współczesne ustawienie (tzw. amerykańskie) zakłada, że instrumenty o wyższym brzmieniu znajdują się po lewej stronie dyrygenta (I skrzypce), a o niższym po prawej (wiolonczele, kontrabasy).
• Rola dyrygenta – Kieruje zespołem, dba o wspólną pulsację, interpretację dzieła oraz balans dynamiczny między sekcjami. Przykład muzyczny: L. van Beethoven – V Symfonia c-moll (klasyczny przykład wykorzystania wszystkich sekcji).

• Instytucje kultury:
  • Filharmonia: Miejsce koncertów muzyki symfonicznej, kameralnej i recitali solowych.
  • Opera: Instytucja wystawiająca dzieła sceniczne (opery, balety).
  • Teatr muzyczny / Operetka: Miejsce prezentacji lżejszych form scenicznych, np. musicali.
• Savoir-vivre na koncercie:
  • Punktualność: Po rozpoczęciu utworu obsługa ma prawo nie wpuścić spóźnionych osób na salę aż do przerwy lub zakończenia części utworu.
  • Strój: Powinien być schludny i dostosowany do powagi miejsca (często wymagany strój wizytowy).
  • Oklaski: Klasyczna zasada mówi, aby bić brawo dopiero po zakończeniu całego utworu (cyklu), a nie między jego częściami (np. między częściami symfonii czy sonaty).
  • Cisza: Podczas trwania muzyki nie należy rozmawiać, szeleścić ani korzystać z telefonów komórkowych.